Structuur en strategie

1.1 Structuur van de organisatie

Identificatie UMCG/Verslagleggende rechtspersoon
Universitair Medisch Centrum Groningen
Postbus 30.001
9700 RB Groningen
Telefoon: 050 - 361 61 61
E-mailadres: communicatie@umcg.nl
Kamer van Koophandel: nr. 01169570
Internetpagina: www.umcg.nl

Juridische structuur
De publiekrechtelijke rechtspersoon Academisch Ziekenhuis Groningen (AZG) handelt sinds 2005 onder de naam UMCG. Het UMCG is een samenwerkingsverband tussen het AZG en de Faculteit Medische Wetenschappen (FMW): onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Naast het UMCG wordt de UMCG groep gevormd door een elftal aan het UMCG verbonden groepsmaatschappijen, waarin een beleidsbepalende invloed kan worden uitgeoefend.

UMCG-groep 2017
De UMCG-groep bestaat naast het UMCG zelf uit verschillende groepsmaatschappijen en deelnemingen. De gelieerde rechtspersonen waarin het UMCG rechtstreeks participeert, zijn de volgende vennootschappen. Indien niet anders vermeld betreft het een 100% deelneming.

  • OZG B.V. (ziekenhuis Noordoost-Groningen)
    •      SteriNoord B.V. (sterilisatie van medische instrumenten), 16 % deelneming
  • UMCG Ambulancezorg B.V. (ambulancezorg)
    •      MAI B.V. (huisartsenvervoer en medische repatriëring)
    •      Ambulancezorg Friesland B.V. (ambulancezorg), 67% deelneming, per 30 juni 2017 100% deelneming, per 28 december 2017 gefuseerd met UMCG Ambulancezorg B.V.
  • UMCG Research B.V. (fondsbeheer voor stimulering wetenschappelijk onderzoek)
  • UMCG Zorg B.V. (patiëntenzorg aansluitend op ziekenhuiszorg)
    • Verloskundige stadspraktijk B.V. (eerstelijns verloskundigenpraktijk)
    • B.V. Beatrixoord (ergotherapiepraktijk)
    • UCEC B.V. (esthetische chirurgische zorg)
    • SteriNoord B.V. (sterilisatie van medische instrumenten), 51 % deelneming
    • SteriNoord UMCG BV
    • UMCG Groningen Thuis B.V. (thuiszorg), 50% deelneming, per 29 december 2017 geen deelneming meer
    • Apotheek A15 Holding B.V. (apotheek), 50% deelneming
  • Lifelines Databeheer B.V. (verzamelen, opslag en beheer van biomaterialen en data voor studies)
    • Medische Biobank Noord-Nederland B.V.
  • UMCG Services B.V. (schoonmaak diensten), 51% deelneming

Daarnaast maken de volgende stichtingen deel uit van de UMCG groep:

  • St. UMCG Ambulancezorg (vergunninghouder ambulancezorg)
  • St. Triade (verwerven en beheren van fondsen, aankoop, beheer en exploitatie van roerende en onroerende zaken)
    • PTCG BV, 45 % deelneming (protonenfaciliteit)
  • St. BEA (verhuur revalidatie sportcomplex)
  • St. Prenatale Screening Noord- en Oost-Nederland (monitoren/ondersteunen prenatale screening Wet bevolkingsonderzoek in Noordoost Nederland)
  • St. Duizendpoot (detachering tijdelijk personeel)

Gezien de omvang van het resultaat en het eigen vermogen zijn OZG B.V., UMCG Ambulancezorg B.V. en UMCG Research B.V. belangrijke vennootschappen binnen de UMCG groep, evenals Stichting UMCG Ambulancezorg en Stichting Triade. Alle bovengenoemde vennootschappen en stichtingen maken zelfstandig een eigen jaarrekening en alle daartoe verplichte rechtspersonen deponeren publicatiestukken bij de Kamer van Koophandel.

Bij het UMCG zijn de volgende steunstichtingen betrokken:

  • St. Steunfonds UMCG (giften, nalatenschappen, charitatieve fondsenwerving)
    • UMCG Kanker Research Fonds
    • Groningen Transplantatie Research Fonds
  • St. Vrienden van het UMCG (coördinatie vrijwilligersactiviteiten, charitatieve fondsenwerving)
  • St. Vrienden van het Beatrix Kinderziekenhuis (charitatieve fondsenwerving ten behoeve van Kinderziekenhuis)

Deze steunstichtingen maken geen deel uit van de UMCG groep en vallen derhalve conform de regelgeving jaarverslaglegging buiten de scope van dit jaarverslag en de jaarrekening.

Voor nadere informatie over de groepsmaatschappijen wordt verwezen naar de jaarrekening. De niet-financiële gegevens in dit jaardocument hebben alleen betrekking op het UMCG (en dus niet op UMCG groep), tenzij anders vermeld. Deze groepsmaatschappijen leggen – voor zover zij vallen onder de Wet toelating zorginstellingen (WTZI) – zelfstandig verantwoording af middels een jaardocument. Wij verwijzen in dit kader naar het jaarverslag van het Ommelander Ziekenhuis Groningen (zie www.ommelanderziekenhuis.nl) en UMCG Ambulancezorg (zie www.umcgambulancezorg.nl).


 


Toelating
Het UMCG biedt zorg aan op grond van de Zorgverzekeringswet. In dat verband is een toelating nodig in het kader van de WTZi. Het UMCG is een toegelaten instelling met instellingsnummer 1435. Zorg, onderwijs & opleidingen en onderzoek zijn in het UMCG verdeeld over vijf sectoren en het UMCG Oncologiecentrum:

  • Sector A Langdurige zorg en vaten, inclusief het UMCG Transplantatiecentrum
  • Sector B Kortdurende zorg en buik
  • Sector C Kinderen, voortplanting, revalidatie, psychiatrie 
  • UMCG Oncologiecentrum
  • Sector E Ondersteunende specialismen
  • Sector F Ontwikkeling en overdracht

De (financiële) besturingsfilosofie van het UMCG gaat uit van decentrale resultaatverantwoordelijkheden, waarbij de controlfunctie in belangrijke mate is gedecentraliseerd bij de sectoren/centra. Jaarlijks maakt de Raad van Bestuur afspraken met de sectoren/centra over de doelstellingen en de middelen. Binnen de sectoren/centra functioneren afdelingen die de basis vormen voor de ordening van de patiëntenzorg, het onderzoek, de opleiding en het onderwijs in het UMCG. Het afdelingshoofd is binnen de financiële en organisatorische kaders die gelden in het UMCG verantwoordelijk voor de geneeskundige behandeling en verzorging van de patiënten van de afdeling. Daarnaast is het hoofd verantwoordelijk voor de realisatie van de doelstellingen op de overige kerntaken. De afdelingshoofden leggen rechtstreeks verantwoording af aan de Raad van Bestuur over beleid ten aanzien van patiëntenzorg, onderwijs & opleidingen en onderzoek. Voor een drietal speerpunten van het beleid richt het UMCG comprehensive centers in. Een comprehensive center is een organisatiemodel voor een meer integrale, multidisciplinaire werkwijze, afdelings- en sector overstijgend, en georganiseerd rondom de patiënt. Het UMCG Oncologiecentrum en het UMCG Transplantatiecentrum zijn reeds ingericht. Het UMCG Transplantatiecentrum is organisatorisch ondergebracht in Sector A. Daarnaast zijn in 2017 verdere stappen gezet ter voorbereiding van het UMCG Cnetrum Acute Zorg. Het UMCG verwacht dat deze in 2018 wordt opgericht.

Kernactiviteiten
Het bestuursreglement van het UMCG noemt de volgende taken voor het UMCG:

  • patiëntenzorg in de meest brede zin van het woord;
  • het verzorgen van een opleiding tot medisch specialist;
  • het verzorgen van medisch-wetenschappelijk onderwijs;
  • opleiding en bij- en nascholing van medici, althans het leveren van een bijdrage hieraan en de opleiding, bij- en nascholing van onder meer verpleegkundigen, (para)medici en ondersteunend personeel;
  • het bijdragen aan de ontwikkeling en het verrichten van medisch wetenschappelijk onderzoek

Hoofdzaken UMCG in cijfers

Hoofdzaken UMCG in cijfers
  2016 2017
Patientenzorg    
Eerste consulten*  133.713   127.269 
Totaal consulten en bezoeken*  841.993   824.110 
waarvan consulten centrale spoedopvang*  34.967   30.889 
     
Klinische opnames  34.839   33.080 
Verpleegdagen*  300.588   284.200 
Gemiddelde verpleegduur, inclusief Revalidatie en Psychiatrie*  8,6   8,6 
Totaal aantal meldingen van incidenten in het IMS  5.473   4.836 
     
Onderwijs en onderzoek    
Aantal promoties  224   192 
Aantal ISI-publicaties (2017 geschat, 2016 definitief)  3.018   3.000 
Aantal ingeschreven studenten (1 oktober)  4.051   4.010 
Aantal AIOS (fte)  422   426 
     
Bedrijfsvoering (geconsolideerd)    
Opbrengsten ( x miljoen euro)  1.308   1.355 
Resultaat (x miljoen euro)  15,4  27,9
Aantal fte (gemiddeld) 10.792 11.015
Ziekteverzuim 4,2% 4,4%
Aantal gemelde externe vacatures 491 530

* Voor 2017 zijn de cijfers tot en met november inzake december geëxtrapoleerd voor geheel 2017. Dit in verband met de implementatie van EPIC per 2 december 2017.

1.2 Strategie

Het UMCG is een universitaire kennisinstelling, ziekenhuis, onderwijs- en opleidingsinstituut en een centrum voor onderzoek en innovatie. Samen bouwen we aan de ‘Toekomst van Gezondheid’, zoals verwoord in onze gelijknamige missie en visie 2020. In alle kerntaken (patiëntenzorg, wetenschappelijk onderzoek, onderwijs en vervolgopleidingen) streeft het UMCG naar excelleren én innoveren, omdat het altijd beter kan. Drie uitgangspunten zijn daarbij: de patiënt is leidend in alles wat wij doen, we pionieren in onderzoek en we delen onze kennis in Noord-Nederland en (inter)nationaal. Hieronder een overzicht van onze missie, visie, de kernwaarden en de strategie.


 


De doelstellingen voor 2018 vindt u in Hoofdstuk 6 van dit Jaardocument.

Healthy Ageing
Healthy Ageing, ofwel meer gezonde jaren is al meer dan tien jaar de focus van het UMCG en een van de drie centrale maatschappelijke thema’s van de Rijksuniversiteit Groningen. In 2017 is gestart in het verband van de RUG met de evaluatie van dit thema. Vooruitlopend op de afronding van deze evaluatie, heeft het UMCG samen met de Faculteit Economie en Bedrijfskunde (FEB) een verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden om een School of Public Health te realiseren. Deze wens kwam voort uit de eerste ervaringen van samenwerking tussen FEB en Medische wetenschappen (5 jaar ervaring in het Center of Expertise Healthwise) en uit de constatering dat reeds ontwikkelde Healthy Ageing kennis beter maatschappelijk kan worden toegepast (valorisatie). Genoemde verkenning heeft ertoe geleid dat beide faculteiten als initiatiefnemers in het najaar van 2017 zijn gestart met de daadwerkelijke oprichting van de Aletta Jacobs School of Public Health. Deze School zal als netwerkorganisatie van de RUG de activiteiten van de verschillende faculteiten op het gebied van public health verbinden en vervolgens via een partnerprogramma richten op maatschappelijke vraagstukken op het gebied van public health. Tevens zal een belangrijk onderdeel (Aletta Advies) dedicated aan de slag gaan met de valorisatie van de kennis op het gebied van public health. Oprichting van deze School heeft inmiddels plaatsgevonden op 15 maart 2018.

Intern UMCG heeft de evaluatie van het thema Healthy Ageing geleid tot een toespitsing van de onderzoeksfocus van het UMCG op preventie. In kennissessies met de medische en wetenschappelijke staf heeft dit de eerste bouwstenen opgeleverd tot een heldere researchvisie zoals die begin 2018 is gepresenteerd. In deze visie is preventie, naast mechanismen van ziekten, innovatieve behandeling en diagnostiek onderdeel van de strategische onderzoeksagenda. Onder preventie wordt kennisontwikkeling en toepassing binnen een klinische en maatschappelijke context verstaan. Ook is het vergroten van het bewustzijn ten aanzien van een gezonde leefstijl bij patiënten en bezoekers van het UMCG een manier waarop het UMCG hier concreet vorm aan wil geven. Het UMCG zal vanaf 2019 rookvrij zijn, dit als bijdrage aan de ‘Rookvrije Generatie’ en als signaal naar de patiënt, bezoeker en medewerker.

Het UMCG werkt met kennisinstellingen in binnen- en buitenland, regionale overheden en bedrijven aan kennisontwikkeling én het vertalen van die kennis naar concrete producten en diensten voor patiënt, consument en zorgprofessional. Hiertoe heeft het UMCG een belangrijke infrastructuur gerealiseerd met Lifelines (cohortstudie naar veroudering) en ERIBA (instituut voor fundamenteel onderzoek naar de biologie van veroudering). In 2017 is in nauwe samenwerking met de RUG en de Hanzehogeschool een start gemaakt met het bundelen van de multidisciplinaire kennis rond openbare gezondheid en deze maatschappelijk beschikbaar te maken. 

Transitie naar complexe zorg
Lange tijd is de mix van basiszorg, complexe zorg, topreferente zorg en ontwikkelingsgeneeskunde (innovatie) vanzelfsprekend geweest in het UMCG. Vanuit en onder druk van de overheid en sinds de introductie van marktwerking elf jaar geleden, is de opvatting ontstaan dat een academisch ziekenhuis zich moet concentreren op dat wat haar uniek maakt: (zeer)complexe dan wel topreferente zorg en expertise rond zeldzame aandoeningen, met de bijbehorende hightech infrastructuur. In het kort: basiszorg hoort in die opvatting niet thuis in een academisch ziekenhuis. Ook de zorgverzekeraars sturen op de transitie naar complexe zorg voor UMC’s. Om de groei in complexe zorg te accommoderen, en omdat via het Hoofdlijnenakkoord de totaal toegestane groei wordt vastgelegd, maakt het UMCG keuzes over welke zorg wel en welke niet tot het eigen pakket behoort. 

De afgelopen jaren is via portfoliomodellen de zorg van alle afdelingen in kaart gebracht, in omvang , complexiteit en opbrengsten. Randvoorwaarde om zorg over te laten aan omringende algemene ziekenhuizen is dat die zorg elders met tenminste dezelfde kwaliteit een vervolg moet krijgen. In deze transitie naar complexe zorg zijn in 2017 belangrijke stappen gezet. Het is een proces waar we nog midden in zitten. Omdat de portfoliowijzigingen in het UMCG consequenties hebben voor de ketenpartners en verwijzers/huisartsen, is ook in 2017 een informatiebijeenkomst met hen georganiseerd. De mogelijkheden om te verwijzen naar het UMCG zijn met uitgebreide toelichting en verdere verwijsuitleg voor verwijzers te vinden op de website van Zorgdomein.

Samenwerking in de regio
Het UMCG heeft samenwerkingsovereenkomsten met diverse ziekenhuizen in de noordelijke regio en in de Duitse grensregio, en met zorginstellingen die langdurige zorg bieden aan ouderen en chronisch zieken. De samenwerking van het UMCG met andere (zorg)organisaties in de regio is gericht op de speerpunten Acute zorg, Oncologie, het overkoepelend thema Healthy Ageing en in het kader van de transitie naar complexe zorg.

Het UMCG vervult in de noordelijke regio van oudsher een belangrijke rol in de keten van acute zorg. Een keten waarin veel wordt samengewerkt met verschillende organisaties. Het kan hierbij gaan om ‘gewone’ acute zorg of om zorg in situaties van crises of rampen. In de keten van de acute zorg werken de verschillende organisaties samen.
Daarnaast heeft het UMCG een belangrijke rol in het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ). In het ROAZ maken alle aanbieders van acute zorg in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe afspraken over de beschikbaarheid, bereikbaarheid en kwaliteit van de acute zorg. Samen zorgen zij ervoor dat een patiënt met een acute zorgvraag snel, adequaat en op de juiste plaats, passende en veilige zorg krijgt. Lees hier meer over regionale samenwerking.

Arbeidsmarkt
De tekorten op de arbeidsmarkt in de zorg - specifiek als het gaat om ok-assistenten, anesthesiemedewerkers, ic-, en andere verpleegkundigen - en de toegenomen werkdruk zijn in 2017 ook in het UMCG voelbaar geweest. Om deze problematiek het hoofd te bieden, gaat het UMCG de komende jaren investeren in de toekomst van verpleegkundige zorg, door meer op te leiden en ruimte te bieden voor ontwikkeling en creativiteit. 

De combinatie van tekorten aan personeel en de transitie naar complexe zorg hebben hun weerslag op het werken in het UMCG. Als grootste werkgever van Noord-Nederland wil het UMCG daarom niet alleen nieuw personeel aantrekken, maar ook het huidige personeel behouden door te investeren in aandacht voor de medewerkers (onder het thema ‘zie de mens’) en te investeren in het werkplezier op de werkvloer.

In 2017 is op basis van het adviesrapport ‘Bouwen aan de toekomst van verpleegkundige zorg’ gestart met het programma VIP&KO (Verpleegkundige Innovatie en Positionering & Klinische Ondersteuning) om op de korte en de lange termijn in te spelen op de arbeidsmarktproblematiek in de zorg. 

Meer informatie over de personele ontwikkeling en arbeidsmarkt vindt u in hoofdstuk 5.1 (Medewerkers).

Onderzoeksstrategie    
In 2017 is gestart met de implementatie van een nieuwe onderzoeksstrategie voor het UMCG. De nieuwe onderzoeksstrategie kent drie belangrijke aspecten. Allereerst zijn drie inhoudelijke onderzoeksthema’s gedefinieerd, ten tweede bestaat de strategie uit talentmanagement en tot slot is beschreven hoe een goede infrastructuur aan onderzoekers geboden kan worden. In hoofdstuk 3 leest u meer over het onderzoek in het UMCG.

1.3 Bestuur en toezicht

1.3.1 Governancecode

Het UMCG voldoet grotendeels aan de in januari 2017 geïmplementeerde Zorgbrede Governancecode. Met deze nieuwe code volgen zorgorganisaties zeven principes die breed gedragen worden in de hele zorgsector. De code is een instrument om de governance zo in te richten dat deze bijdraagt aan het waarborgen van goede zorg, aan het realiseren van de maatschappelijke doelstelling van de organisatie en het maatschappelijk vertrouwen. De code bevat een paragraaf die specifiek ingaat op de governance in een UMC. Conform deze nieuwe governancecode heeft in 2017 overleg plaatsgevonden met onder andere de Raad van Toezicht, het Stafconvent, de Ondernemingsraad en de Cliëntenraad UMCG over het vraagstuk of bij het besturen in het UMCG de zeven principes van deze nieuwe code voldoende gehanteerd worden. De governancecode is gepubliceerd op www.governancecodezorg.nl.

1.3.2 Raad van Bestuur

In het bestuursreglement UMCG zijn de specifieke taken voor het UMCG opgenomen, zoals die voortkomen uit de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). De Raad van Bestuur is benoemd door de Raad van Toezicht. De samenstelling van de Raad van Bestuur van het UMCG is in 2017 als volgt geweest:

  • Mr. J.F.M. Aartsen, voorzitter
  • Prof. dr. A.G.J. van der Zee, portefeuille kwaliteit & veiligheid en Opleidingen, vicevoorzitter 
  • Prof. dr. M. Joëls, decaan 
  • Drs. H.A. Snapper RA RC, portefeuille bedrijfsvoering

De Raad van Bestuur is als collectief verantwoordelijk voor alle kerntaken. De nevenfuncties van de Raad van Bestuur zijn opgenomen in de bijlagen.

1.3.3 Raad van Toezicht

De Raad van Toezicht van het UMCG is als toezichthouder in het UMCG benoemd door de minister van onderwijs, cultuur en wetenschap (OCW). Op grond van artikel 12.12 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek is de Raad van Toezicht verantwoordelijk voor het houden van een voortdurend toezicht op al wat het UMCG aangaat. De Raad van Toezicht oefent onafhankelijk toezicht uit op het UMCG; er is geen sprake van enige belangenverstrengeling tussen de leden van de Raad van Toezicht en het UMCG en geen van de leden is oud-medewerker van het UMCG. Het verslag van de Raad van Toezicht is opgenomen in hoofdstuk 7 van dit jaardocument. De samenstelling van de Raad van Toezicht van het UMCG is in 2017 als volgt geweest:

  • Mw. drs. A. Ch. Van Es, voorzitter
  • Mw. mr. L. Lindner, vicevoorzitter
  • Drs. J.P.P. Bos RA, voorzitter van de Auditcommissie
  • Prof. dr. B. Löwenberg
  • Ir. B.P. Voet

De nevenfuncties van de Raad van Toezicht zijn opgenomen in de bijlagen.

1.4 Besluitvorming en advies

1.4.1 Overlegstructuur

Via de ondernemingsraad (OR) van het UMCG vindt de medezeggenschap van medewerkers plaats. De OR bestaat uit vijftien leden. De sectoren/centra en de ondersteunende onderdelen hebben hun eigen medezeggenschapsorgaan met een zelfstandig advies- en instemmingsrecht: de onderdeelcommissies (OC). 

De Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek bepaalt dat het Stafconvent meewerkt aan het bestuur van het ziekenhuis. Het Stafconvent stelt zich ten doel om, mede sprekend namens alle medisch specialisten en de onderzoekers die werkzaam zijn in het UMCG, inbreng te leveren bij de vorming van het beleid op het gebied van de patiëntenzorg, het onderzoek en het onderwijs. Deze inbreng bestaat uit het gevraagd, maar ook ongevraagd advies uitbrengen aan de Raad van Bestuur. In het Stafconvent zijn de afdelingshoofden vertegenwoordigd. Aan de vergaderingen nemen de afdelingshoofden deel. 

Studenten hebben een stem via de Onderzoek- en Onderwijsraad (O&O-raad). De O&O-raad bestaat uit 14 leden. Hiervan zijn zeven student, de andere zeven leden zijn personeelsleden waarvan vier gekozen leden uit de OR en drie leden uit de OC’s.

De centrale opleidingscommissie (COC) fungeert als overlegorgaan dat de Raad van Bestuur informeert en adviseert over de kwaliteit en veiligheid van de medische (inclusief profielregistraties) tandheelkundige en klinisch technologische vervolgopleidingen, huisartsgeneeskunde, de opleidingen tot GZ-psycholoog (Gezondheidszorgpsycholoog) en klinisch psycholoog en overige medische vervolgopleidingen, aandachtsgebieden en specialisaties. De COC heeft een toezichthoudende rol om een gunstig en veilig opleidingsklimaat te handhaven en een stimulerende rol en een bemiddelende rol bij conflicten tussen AIOS en opleider.

De Verpleegkundige Adviesraad (VAR) adviseert de Raad van Bestuur over vraagstukken die het verpleegkundig vakgebied raken. De leden van de VAR hebben een verpleegkundige achtergrond en bekleden verschillende functies in het UMCG.

Patiënten oefenen medezeggenschap uit via de Cliëntenraad UMCG. Voor organisatorische en operationele aangelegenheden, zoals de organisatie van zorg, huisvesting en dergelijke, worden (via Zorgbelang Groningen) patiënten(-verenigingen) ingeschakeld. Het centrum voor revalidatie (CvR) locatie Beatrixoord, en het universitair centrum psychiatrie (UCP) kennen beide een eigen Cliëntenraad.

1.4.2. Medezeggenschap

Ondernemingsraad
Grote thema’s met betrekking tot de organisatie van het werk, die dit jaar uitvoerig zijn besproken tussen de Ondernemingsraad en de Raad van Bestuur (en de programmadirecteuren en projectleiders van deze trajecten) waren de herinrichting van Informatievoorzieningsfunctie (ICT/IFM), de invoering van het nieuwe EPD en ERP en het dossier ‘Verpleegkundige zorg van de toekomst’. Allemaal onderwerpen die grote impact hebben op medewerkers en de wijze waarop zij hun werk kunnen uitoefenen. De goede samenwerking tussen bestuurder(s) en Ondernemingsraad en de intentie om medewerkers zelf nadrukkelijk te betrekken hebben bijgedragen aan een goed verloop van de invoering van EPD en ERP, aan de uitvoering van de reorganisatie van de informatievoorzieningsfunctie. Belangrijk was het op de kaart zetten van de inrichting van de verpleegkundige zorg als kritische factor in patiëntenzorg Vooruitlopend op structurele maatregelen hierin heeft de OR ingestemd met het toekennen van een (tijdelijke) extra beloning voor IC verpleegkundigen.

De Raad van Bestuur heeft met de Ondernemingsraad respectievelijk de Onderwijs & Onderzoeksraad diverse onderwerpen besproken: de herinrichting van Bureau Zorg, het project Poli-indeling, het rookbeleid UMCG, de aanpassing van de klokkenluidersregeling, prestatiefinanciering en het academisch loopbaanbeleid. In het kader van de bereikbaarheid van het UMCG, heeft de OR ingestemd met de verruiming van de fiscale fietsregeling . En ten behoeve van het opleidingsbeleid heeft de OR ingestemd met de aanschaf en de invoering van een Leer Management Systeem. Ook het onderwerp cultuur, hoe gaan wij met elkaar om (openheid/transparantie, aanspreekbaarheid), is een thema dat uitvoerig met de raden is besproken en krijgt in 2018 een vervolg.

De medezeggenschap zelf is het afgelopen jaar bezig geweest om zich intern beter te profileren vanuit de vraag: hoe kunnen medewerkers beter, eerder betrokken worden. Voor wat betreft het contact met de medewerkers is de MZ App verder doorontwikkeld en is periodiek een cartoon gepubliceerd over een actueel UMCG onderwerp waar de medezeggenschap bij betrokken is. Om ook in de toekomst medewerkers te enthousiasmeren voor medezeggenschap is in het voorjaar een korte, intensieve workshopserie georganiseerd voor UMCG‘ers jonger dan 35 jaar. Dit was bijzonder inspirerend en het heeft veel ideeën opgeleverd. Deze worden meegenomen in de OR werkgroep die in 2018 een plan voorlegt over een mogelijk andere medezeggenschapsopzet.

Cliëntenraad 
De Cliëntenraad is een van de adviesorganen in het UMCG en adviseert de Raad van Bestuur gevraagd en ongevraagd op basis van de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz).
De raad bestaat uit een externe voorzitter en, na uitbreiding per september 2017, acht externe leden. De raad wordt ondersteund door een ambtelijk secretaris. 

De Raad van Bestuur besloot mede op basis van overleg met de Cliëntenraad in januari 2017 tot het instellen van een Leidende Coalitie Patiëntenparticipatie. Deze Leidende Coalitie kreeg als taak mee om, na een inventarisatie in de organisatie van best practices, een ‘participatiestandaard’ te ontwikkelen voor het UMCG. Begin 2018 hoopt de Cliëntenraad met de Raad van Bestuur over werkplan en eerste resultaten te kunnen spreken. 

Erg tevreden is de Cliëntenraad ook met het besluit van de Raad van Bestuur om een z.g. Patiënten Effectparagraaf (PEP) op te nemen in adviesaanvragen en in nieuwe beleidsdocumenten die de patiëntenzorg betreffen. De invoering van deze maatregel vraagt daarmee bij beleidsmakers meer focus op een belangrijke doelgroep om wie het binnen het UMCG gaat: de patiënten. En het draagt bij aan het beter kunnen beoordelen door de Cliëntenraad van adviesvragen en andere patiëntgebonden vraagstukken. 

Voorts werd met de Raad van Bestuur in het verslagjaar meermaals gesproken over onder andere het UMCG Protonencentrum en de samenwerking met het Prinses Maxima Centrum, transitie van zorg (meer focus op complexe zorg, deels uitplaatsen van basiszorg), een huisartsenpost in het UMCG en de z.g. meerjarenafspraken met Menzis. Bij dit laatste traject was een lid van de Cliëntenraad als toehoorder aanwezig. 

In het overleg met de Raad van Toezicht is o.m. gesproken over patiëntenparticipatie. De Cliëntenraad bracht in dit overleg naar voren dat het blijven volgen van de ontwikkelingen op dit gebied, ook door de Raad van Toezicht, een belangrijk issue is. 

De Cliëntenraad heeft in 2017, met kanttekeningen en aanbevelingen, positief geadviseerd over:
het omvormen van UMC-staf Medische Zaken tot een Bureau Zorg (doorloop 2016), interne regelgeving met betrekking tot informatieverstrekking aan derden over de verblijfplaats van de patiënt (naar aanleiding van nieuwe Europese wet- en regelgeving), het maken van geluidsopnamen van het gesprek tussen patiënt en arts. Eind 2017 werd een adviesaanvraag van de Raad van Bestuur ontvangen over het onderwerp Integrale Sturing op de Kwaliteit van de Klinische zorg in het UMCG; deze adviesaanvraag wordt begin 2018 behandeld. 

Ook in 2017 was de Cliëntenraad volop betrokken bij de ontwikkelingen van het Elektronisch Patiëntendossier (EPD), met name waar het gaat om de inrichting van het digitale patiëntenportaal mijnUMCG. Hier ging het bijvoorbeeld om vraagstukken als de aard van de informatie en de termijn waarbinnen die informatie – al dan niet gefaseerd - in het portaal voor de patiënt beschikbaar komt. Eind 2017 besloot de Raad van Bestuur, mede in overleg met de Cliëntenraad, de start van mijnUMCG niet te laten samenvallen met de EPD Go-Live op 2 december 2017, maar uit te stellen tot 8 maart 2018. Voorts werden functionele contacten onderhouden met onder andere de klachtenfunctionaris van het UMCG, het Stafconvent, de OR, de VAR, de Cliëntenadviesraad op de locatie Beatrixoord en de Cliëntenraad van het OZG. 

Vanwege toenemende werkdruk kon de Cliëntenraad uitbreiden met twee zetels. Drie vacatures (één in verband met het afscheid van een lid en twee nieuwe in verband met uitbreiding) konden eind 2017 kort na elkaar worden vervuld. Twee vacatures worden nu vervuld door een lid van de Cliëntenadviesraad (CAR) van het Centrum voor Revalidatie op de locatie Beatrixoord en een lid van de Patiëntenadviescommissie (PAC) van het UMCG Transplantatiecentrum. Hiermee ontstaat een eerste verbinding met de patiëntenparticipatie in het UMCG. De derde vacature kon worden vervuld door het benoemen van een lid van buiten het UMCG. 

Verpleegkundige Adviesraad
De Verpleegkundige Adviesraad (VAR) adviseert de Raad van Bestuur gevraagd en ongevraagd over aangelegenheden die vanuit verpleegkundig perspectief van belang zijn om de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van de patiëntenzorg in het UMCG in het algemeen en de verpleegkundige zorg in het bijzonder te waarborgen en te bevorderen. De VAR is als adviesorgaan betrokken bij grote UMCG-projecten en zoekt daarin nadrukkelijk de samenwerking met andere adviesgremia met onder andere als doel om tot een gezamenlijk advies te komen. De VAR is in 2017 bij diverse projecten en werkgroepen betrokken geweest en heeft positief geadviseerd over o.a. de herbenoeming van leden van de Raad van Bestuur, over het beleid beeld en geluidsopnames UMCG, over de uitwerking van maatschappelijk verantwoord ondernemen en over het beleidsplan geestelijke verzorging. De VAR heeft ongevraagd advies uitgebracht over de overeenkomst Partnerschap UMCG Protonentherapiecentrum UMCG - Prinses Maxima Centrum met als inzet de betrokkenheid van de medewerkers van het Beatrix kinderziekenhuis bij de verdere uitwerking van deze samenwerking. 

De VAR heeft zich in 2017 ingezet op de verdere positionering van de verpleegkundige beroepsgroep in het UMCG en ziet hierin grote ontwikkelingen. Een mooi voorbeeld is de aanstelling van de stafmedewerker verpleegkundig loket bij het bureau Zorg die zich mede richt op verpleegkundig inhoudelijke ontwikkelingen. De VAR denkt in NFU-verband en binnen het UMCG actief mee in de uitwerking van de nieuwe beroepsprofielen HBO-V/MBO-V en de implementatie via proeftuinen als opmaat naar definitieve profielen. Het in 2017 geschreven rapport ‘Bouwen aan de toekomst van de verpleegkundige zorg’ geeft een goed beeld van de historische ontwikkeling van de verpleegkundige zorg in het UMCG en de gevolgen van de sectorindeling die hebben geleid tot verschillende interpretatie en uitvoering van het verpleegkundig beleid per sector, naast arbeidsmarktontwikkelingen. Alle initiatieven die het verpleegkundig werk direct raken worden in 2018 gebundeld en integraal uitgewerkt in een plan van aanpak door het programma VIP&KO met als doel verpleegkundigen te behouden en te werven voor het UMCG en de kwaliteit bij toenemende complexiteit van zorg te waarborgen.

De VAR heeft het IGJ-rapport inzake de casus in het UMC Utrecht bestudeerd en constateert, samen met de andere adviesgremia, dat een dergelijke situatie ook in het UMCG kan ontstaan. De VAR is ingenomen met de Zorgbrede Governancecode die is opgesteld waarin afspraken zijn opgenomen over hoe we binnen het UMCG met elkaar omgaan. De uitdaging is deze afspraken in het DNA van de organisatie te krijgen. In het overleg met de stuurgroep poli-indeling heeft de VAR meegedacht in het uniformeren van de zorgadministratie en zorglogistiek binnen de verschillende poliklinieken. De VAR is blij dat de formatieve knelpunten in de verpleging adequaat zijn opgelost.

De VAR en de Raad van Bestuur hebben in 2017 viermaal overleg gevoerd onder meer over bovenstaande onderwerpen. De VAR bouwt een netwerk van VAR-linken op die de verbinding tussen de VAR en de verpleegkundigen op de diverse werkeenheden in het UMCG moet versterken. De VAR heeft actief geïnvesteerd in jaarlijks overleg met de noordelijke VAR-en en de VAR-en in NFU verband. Het aantal VAR-leden is in 2017 terug gelopen; besloten is niet alle vrijgekomen plekken op te vullen maar het aantal uren over de zittende VAR-leden te verdelen zodat zij meer tijd beschikbaar hebben voor VAR-werkzaamheden.

1.5 UMCG-brede programma’s en projecten

Ommelander Ziekenhuis Groningen 
Het Ommelander Ziekenhuis Groningen (OZG) is een 100% dochter van het UMCG. In 2017 is volop gebouwd aan het nieuwe ziekenhuis in Scheemda. Vanaf 30 juni 2018 worden de eerste patiënten ontvangen en worden de vestigingen in Winschoten en Delfzijl gesloten. In Delfzijl wordt medio 2018 een nieuw te bouwen anderhalvelijnscentrum geopend waar tevens een aantal poliruimtes van het OZG gerealiseerd worden zodat de ambulante zorg deels in de eigen omgeving plaats kan blijven vinden. Het nieuwe ziekenhuisgebouw in Scheemda is flexibel qua opzet waardoor een op termijn gewenste uitbouw van bijvoorbeeld operatiekamers of verpleegunits gemakkelijk realiseerbaar is. Met deze nieuwe vestiging blijft voor de inwoners van Noord- en Oost-Groningen een zelfstandig algemeen ziekenhuis beschikbaar, primair gericht op de eigen regio. Dit ziekenhuis vervult daarnaast een belangrijke rol in de acute regionale zorgketen. Om de continuïteit van zorg in het OZG en voor de regio Noord- en Oost Groningen te kunnen blijven waarborgen zijn in toenemende mate medisch specialisten zowel werkzaam in het OZG als in het UMCG.

Programma transitie van zorg UMCG – OZG 
Onder aanvoering van de beide Raden van Bestuur is in 2016 een transitieprogramma gestart waarbij gekeken wordt naar welke medische basiszorg, nu nog geleverd door het UMCG, al dan niet met UMCG-artsen in het OZG kan worden uitgevoerd. Uitgangspunt hierbij is dat daar waar het kan, de zorg dichtbij huis plaatsvindt. Op zorgvuldige wijze wordt beoordeeld welke zorg verplaatst kan worden en hoe de kwaliteit en continuïteit hierbij gewaarborgd is. De situatie dat medisch specialisten zowel werkzaam zijn in het UMCG als OZG werkt hierbij bevorderend. In 2017 heeft het UMCG verder gewerkt aan het verplaatsen van niet-noodzakelijke basiszorg. Het OZG heeft een servicepunt geopend in het UMCG voor patiënten uit de regio Noord- en Oost-Groningen waarbij deze patiënten door OZG-artsen gezien kunnen worden. Met het programma transitie van zorg komt het UMCG eerder gemaakte afspraken met zorgverzekeraars na.

Comprehensive Centers 
In een Comprehensive Center wordt de zorg multidisciplinair aangeboden en zijn de patiënt en het zorgpad leidend voor de organisatie van de zorg. De zorg wordt daarnaast zodanig geïntegreerd met onderwijs en onderzoek dat zij met elkaar samenhangen en elkaar versterken. Deze organisatievorm kennen we in het UMCG sinds 2015 met de inrichting van het UMCG Oncologiecentrum. In 2016 heeft ook het UMCG Transplantatiecentrum een formele status als Comprehensive Center gekregen. De vorming van een UMCG Centrum Acute Zorg is volop in ontwikkeling. In 2017 is gewerkt aan de opzet en organisatorische inbedding van dit centrum in de UMCG-organisatie. Hieronder een toelichting per centrum.

UMCG Oncologiecentrum 
Het UMCG Oncologiecentrum is een topreferent behandel- en kenniscentrum met een regionale en bovenregionale functie. Vanuit een toenemende samenwerking met andere ziekenhuizen in Noord-Nederland borgt het centrum dat de behandeling van alle vormen van kanker in de eigen regio beschikbaar blijft, eigentijds en voor iedere individuele patiënt toegankelijk. 

In 2017 zijn grote stappen gezet om een centrum voor ambulante oncologische zorg rond het oncologieplein aan de noordkant van het UMCG te organiseren. Zo zijn de chirurgische oncologie, gynaecologische oncologie en revalidatie daar in 2017 gevestigd en is een caravan als ontmoetingsplek voor de jong volwassenen, de Adolescent and Young Adults (AYA) geplaatst. Medisch specialisten, andere zorgprofessionals en faciliteiten zijn nu fysiek samengebracht rond de patiënt. In 2018 wordt het oncologieplein uitgebreid met een apotheekvoorziening voor gestroomlijnde aflevering van oncologische medicatie en medicatiebewaking.

Een belangrijke nieuwe ontwikkeling is de screening van oncologiepatiënten op genmutaties. Voor deze dure diagnostiek en specialistische kennis en behandeling fungeert het UMCG als centrum voor heel Noord- en Oost-Nederland. Om innovatieve zorg te kunnen koppelen aan wetenschappelijk onderzoek is de directeur van het CRCG (Cancer Research Center Groningen) in 2017 toegetreden tot het Dagelijks Bestuur van het UMCG Oncologiecentrum. In 2018 wordt de ontwikkeling van een Clinical Trial Unit verkend.

Het UMCG Oncologiecentrum is in 2017 lid geworden van de Organisation of European Cancer Institutes (OECI). In 2018 gaat het UMCG Oncologiecentrum de eerste stappen zetten om in aanmerking te komen voor de accreditatie als Europees Comprehensive Cancer Center. 

UMCG Transplantatiecentrum 
Het UMCG is een van de weinige ziekenhuizen in de wereld en het enige ziekenhuis in Nederland, waar alle vormen van orgaantransplantaties worden verricht. Naast hart-, nier-, long-, lever-, pancreas- en dunnedarm-, en stamceltransplantaties worden ook gecombineerde transplantaties uitgevoerd. Daarnaast is het UMCG het enige centrum in Nederland voor levertransplantaties bij kinderen. Uniek is de specifieke aandacht voor leefstijl na een transplantatie; gezond oud worden met een getransplanteerd orgaan. Deze zorg vindt plaats op een speciale in 2017 geopende polikliniek voor transplantatiepatiënten. In het UMCG Transplantatiecentrum werken alle orgaantransplantatieprogramma’s samen. Hierdoor versterken zij elkaar in aangrenzende en overlappende gebieden door bundeling van kennis en ervaring. Deze synergie uit zich naast allerlei activiteiten voor de patiëntenzorg ook in centrum georiënteerd onderwijs en onderzoekslijnen. In 2018 wordt een congres georganiseerd waar uitgebreid stilgestaan wordt bij het 50-jarige bestaan van de transplantatiegeneeskunde in het UMCG. 

UMCG Centrum Acute Zorg  
De vorming van het UMCG Centrum Acute Zorg is in volle gang. In verschillende projectgroepen is in 2017 volop gewerkt aan de ontwikkeling van zorgpaden, de logistiek, de organisatie en de (voorbereidingen voor) de bouw van het centrum. De zorgpaden zijn alleen gericht op de zorg op de Spoedeisende Hulp (SEH). De zorgtrajecten beschrijven ook de zorg die pre-hospitaal in de acute fase wordt geleverd. Vanaf het najaar zijn zorgpaden en -trajecten geleidelijk geïmplementeerd. 

Eind 2017 is gestart met de verdere voorbereidingen voor ver- en nieuwbouw van het UMCG Centrum Acute Zorg (programma Hotfloor). Vanuit de projectorganisatie UMCG Centrum Acute Zorg is hiertoe al veel voorbereidend werk gedaan: zo zijn bouwkundige wensen in kaart gebracht voor diverse zorgpaden en liggen er inmiddels ruwe schetsen met mogelijke indelingen.

Programma waardegedreven zorg/Value-Based Healthcare
Het UMCG streeft naar het constant verbeteren van de kwaliteit van zorg waarbij de patiënt centraal staat. Dit, gekoppeld aan de ambitie van het ministerie van VWS om behandelaanbod en –uitkomsten transparanter te maken en de meerjarenafspraken die het UMCG inmiddels heeft gemaakt met Menzis, vormt de onderbouwing voor het programma waardegedreven zorg dat in het najaar van 2017 van start is gegaan. In 2018 zullen vier proeftuinen (hartzorg, CVA-zorg, longoncologie en niertransplantatie) worden uitgevoerd. Zo wordt voor hartzorg een cardionetwerk met enkele ziekenhuizen in de noordelijke regio opgericht. De voorbereidingen hiervoor zijn reeds gestart in 2017. 

Lifelines 
Lifelines is in december 2006 gestart als grootschalig bevolkingsonderzoek onder ruim 165.000 inwoners van Noord-Nederland. In dit onderzoek worden deelnemers uit drie generaties minimaal 30 jaar gevolgd om inzicht te krijgen in hoe mensen gezonder oud worden en in de factoren die van belang zijn bij het ontstaan en verloop van chronische ziekten. De deelnemers worden eens in de circa vijf jaar uitgenodigd voor een screening. In 2013 is de eerste screening afgerond, waarna in 2014 gestart is met de tweede screening. Lifelines maakt zich op voor een derde screeningsronde vanaf 2019. Voor de financiering van de derde onderzoeksronde in het UMCG in gesprek met het ministerie van VWS, de drie noordelijke provincies en de RUG.  Bij de opzet van deze nieuwe ronde wordt gekeken naar nieuwe technologische mogelijkheden en veranderingen in onderzoeksmethoden alsook naar een meer efficiënte en toekomstgerichte opzet van de organisatie. 

Privacy en informatiebeveiliging
De Privacywerkorganisatie (PWO) van het UMCG is onderdeel van UMC-staf Juridische Zaken en heeft als taak om het UMCG te adviseren en ondersteunen bij het werken conform de privacywetgeving. Hierbij gaat het specifiek over de uitvoering van de Wet meldplicht datalekken en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), waarin de privacybescherming en informatiebeveiliging van persoonsgegevens wordt geregeld. In de PWO zijn zowel Functionarissen Gegevensbescherming (FG) als de information security officer (ISO) werkzaam, waardoor bescherming en beveiliging van persoonsgegevens multidisciplinair benaderd kan worden.

In 2017 zijn in het UMCG 291 meldingen van (mogelijke) datalekken gedaan op grond van de Wet meldplicht datalekken. Hiervan zijn 29 gemeld aan de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en aan betrokkene(n). Dit aantal is nagenoeg gelijk aan het aantal in 2016. Een analyse van de datalekmeldingen heeft geleid tot een clustering in oorzaken en een overzicht van te nemen passende technische en organisatorische maatregelen. Voorbeelden van deze noodzakelijke maatregelen zijn: encryptie van laptops, veilig e-mailverkeer, mobile device management, en Identity Access Management (IAM) met logging ter controle op rechtmatige toegang. De implementatie van deze maatregelen is in 2017 ter hand genomen en loopt door in 2018. Ook aan het (blijvend) stimuleren van bewustwording en proactief handelen door medewerkers en leidinggevenden is in 2017 aandacht besteed.

De voorbereiding op de handhaving van de AVG (per 25 mei 2018) is belegd bij de lijnorganisatie en wordt ondersteund door de PWO. In 2017 zijn belangrijke maatregelen ingevoerd als de informatievoorziening aan derden, waarbij de patiënt aangeeft met wie de persoonsgegevens mogen worden gedeeld en het aangetekend versturen van patiëntgegevens per post. Deze voorbereiding loopt in de eerste maanden van 2018 nog door. 

IT- en Bouwprojecten
De belangrijke IT-projecten (zoals het EPD) en de grote bouwprojecten (onder andere het project Hotfloor) worden nader toegelicht in de paragrafen 5.2 en 5.3.

UMCG Protonentherapiecentrum
In 2017 is de laatste hand gelegd aan de bouw, de technische installaties en de inrichting van het protonentherapiecentrum, een compleet nieuwe faciliteit van het UMCG Oncologiecentrum. Het centrum behandelt (op basis van landelijk vastgelegde protocollen) als eerste in Nederland vanaf januari 2018 kankerpatiënten met protonentherapie. Het aantal zal oplopen naar 600 per jaar in 2021. Protonentherapie is een zeer nauwkeurige stralingstherapie waarbij de kans op bijwerkingen aanzienlijk kleiner is. Bestraling met protonen is een uitbreiding op het huidige arsenaal aan bestralingstechnieken. De indicatie wordt per individuele patiënt vastgesteld aan de hand van standaardindicaties (bijvoorbeeld bestraling bij kinderen) of op basis van individuele factoren. Met diverse zorgverzekeraars zijn afspraken gemaakt over de vergoeding van deze nieuwe therapie. Er zijn elders nog twee faciliteiten voor protonentherapie in aanbouw, in Delft en Maastricht. 
De protonenfaciliteit van het UMCG behandelt als enige ook kinderen met kanker. Zij worden uit heel Nederland naar Groningen verwezen, mede vanuit het Prinses Maxima Centrum. Voor het verblijf van kinderen en hun begeleiders zijn in de directe omgeving van het UMCG familiehuizen ingericht, mede gefinancierd vanuit sponsorbijdragen. Hieronder een toelichting op de behandeling met protonentherapie:

1.6 Samenwerkingsrelaties

Voor het UMCG begint en eindigt goede zorg niet bij de muren van het ziekenhuis. Om mensen optimale zorg te kunnen bieden, dient de zorg van verschillende zorgaanbieders goed op elkaar te zijn afgestemd. Van preventie of verwijzing door de (huis)arts, tot aan de nazorg thuis, poliklinisch of in een verpleeg- of revalidatie-instelling. Daarom werkt het UMCG aan het ontwikkelen van sterke en innovatieve samenwerkingsverbanden met andere zorgaanbieders in de regio. Het UMCG heeft samenwerkingsovereenkomsten met diverse ziekenhuizen in de noordelijke regio en in de Duitse grensregio (congenitale hartpatiënten, common care) en met zorginstellingen die langdurige zorg bieden aan ouderen en chronisch zieken (Zorgnazorg, Punt voor Parkinson, Hospital@Home, transmurale zorgbrug). De samenwerking van het UMCG met andere (zorg)organisaties in de regio is gericht op de speerpunten Acute zorg, Oncologie en het overkoepelende thema Healthy Ageing (bv.  HANNN, rookvrije generatie, Akkoord van Groningen). 

Het UMCG vervult in de noordelijke regio van oudsher een belangrijke rol in de keten van acute zorg. In het Acute Zorg Netwerk Noord Nederland werken alle organisaties samen, die betrokken zijn bij de zorg aan mensen in acute, levensbedreigende situaties. Het kan hierbij gaan om ‘gewone’ acute zorg of om zorg in situaties van crises of rampen.

Als landelijk erkend traumacentrum met een Mobiel Medisch Team en eigen helikoptervoorziening heeft het UMCG een regierol in het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ). In het ROAZ maken alle aanbieders van acute zorg in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe afspraken over de beschikbaarheid, bereikbaarheid en kwaliteit van de acute zorg. Samen zorgen zij ervoor dat een patiënt met een acute zorgvraag snel, adequaat en op de juiste plaats, passende en veilige zorg krijgt.

In januari 2017 hebben de directies van het Martini Ziekenhuis in Groningen (MZH) , het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL) en het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) een intentieverklaring ondertekend tot verdergaande samenwerking op het gebied van complexe zorg. Het gaat daarbij om medisch specialistische complexe interventies waarvoor een aantal ingrepen vereist is en waarvan de expertise beperkt beschikbaar is. Deze intentieverklaring komt voort vanuit de gedeelde overweging dat de kwaliteit van zorg in de drie ziekenhuizen van hoog niveau is en dat alle partijen deze complexe zorg willen behouden in het noorden. 

Een paar voorbeelden van netwerken waarin het UMCG participeert:

Verpleegkundige topzorg
Bij dit netwerk, gecoördineerd door het UMCG, zijn 17 organisaties in de thuiszorg en VVT in Groningen en Drenthe aangesloten. Gespecialiseerde verpleegkundige deskundigheid vanuit de tweede lijn ten aanzien van complexe wondzorg wordt op verzoek ingevlogen/overgedragen (middels gezamenlijke anamnese bij de patiënt en behandelinstructie) aan een uitvoerende medewerker uit de eerste lijn. Een in 2016 en 2017 uitgevoerd onderzoek naar de behandelresultaten bij complexe wondzorg zonder en met de inzet van verpleegkundige topzorg laat spectaculaire resultaten zien. De genezing van complexe wonden werd met de inzet van een topzorg verpleegkundige versneld met maar liefst 38 weken naar 11 weken. Deze inzet leidt dus tot betere en goedkopere zorg. In 2018 zal naar verwachting de topzorg ook door huisartsen kunnen worden aangevraagd. De wens is om ook andere delen van zorg  op dezelfde wijze te gaan verbeteren, zoals incontinentie, oncologie, stomazorg, e.d. De verpleegkundig specialisten en consulenten komen uit de deelnemende organisaties en ondersteunen elkaar. Telkens zal daarbij het uitgangspunt zijn om kennis te delen en expertise uit te wisselen. 

Het Universitair Netwerk Ouderenzorg 
Dit succesvolle samenwerkingsverband is in november 2017 omgezet van tijdelijk naar onbepaalde tijd door de 16 deelnemende organisaties. Kennis als basis voor kwaliteitsverbetering van langdurige zorg aan ouderen. Dat is waar wetenschap en zorgpraktijk samen aan werken in het UNO-UMCG. Vijf onderzoeksthema’s die aansluiten bij het kwaliteitskader Verpleeghuiszorg staan hierbij centraal:  Probleemgedrag bij dementie, Medicatieveiligheid, Eerstelijns ouderenzorg , Pijn & comorbiditeit en Zorgrelaties (relatie tussen patiënt, diens naaste en zorgprofessional).

De Coöperatie Zorgnazorg
De leden, ziekenhuizen en VVT in voornamelijk Groningen en Drenthe werken samen aan het optimaliseren van het logistieke proces van ziekenhuiszorg naar verpleeghuiszorg. In 2017 is de coöperatie een samenwerking aangegaan met de Groninger huisartsenkoepel GHC en kunnen alle huisartsen in Groningen en de kop van Drenthe gebruik maken van de in Nederland unieke dienstverlening van Zorgnazorg. Via één loket (front office) worden patiënten aangemeld en geplaatst in een verpleeghuis met behulp van een in eigen beheer ontwikkelde web applicatie.  

Akkoord van Groningen 
Binnen het bestuurlijke samenwerkingsverband met de titel ‘Akkoord van Groningen’ wordt sinds 2005 getracht Groningen als stad en regio te profileren als internationaal knooppunt van kennis en innovatie en als aantrekkelijke vestigingsregio. De inhoudelijke focus is gericht op de volgende speerpunten:

• Health(y Ageing);
• Energie(transitie);
• Innovatie en ondernemerschap.

In de 2017 is veel aandacht uitgegaan naar het thema internationalisering (gastvrijheid van de stad voor internationaal talent), de samenvoeging van de Zernike Campus en de Healthy Ageing Campus tot Campus Groningen en is de provincie toegetreden als lid van het Akkoord.  De andere leden zijn de gemeente Groningen, de Hanzehogeschool, Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en het UMCG. 
In 2018 zal ook Digitalisering  een speerpunt worden op de strategische agenda van het akkoord. Organisatorisch zal vanaf 2018 gewerkt gaan worden met programmalijnen, -teams  en –leiders, zodat met meer slagkracht de gezamenlijk ambities rond de inhoudelijke strategische  speerpunten waargemaakt kunnen worden.

1.7 Risicomanagement en kwaliteitssysteem

Risicomanagement staat in directe relatie met de missie, visie en doelstellingen van het UMCG. Dit betekent dat risicomanagement binnen het UMCG een brede scope heeft en aansluit bij de ambities van onze organisatie. Het UMCG onderschrijft het belang van adequaat risicomanagement. Met het oog op zijn doelstellingen monitort het UMCG processen en resultaten op het gebied van bedrijfsvoering (financiën, personeel, ICT, arbo en milieu), patiëntenzorg (productie, patiëntveiligheid, kwaliteit, patiënttevredenheid), onderzoeksresultaten en onderwijs en opleidingen. Het UMCG werkt in dit kader met prestatie-indicatoren (PI’s), waarover binnen de planning-en-controlcyclus door bedrijfsonderdelen gerapporteerd wordt aan de Raad van Bestuur. Deze planning-en-controlcyclus is onderdeel van ons kwaliteitssysteem, gebaseerd op ISO 9001.

Met de gerichte aandacht voor en sturing op (gevraagde) prestaties komen de risico’s die het leveren van deze prestaties kunnen frustreren of dwarsbomen goed in beeld. Dit komt onder meer naar voren door aandacht voor risicomanagement in de planning-en-controlcyclus en bij nieuwe beleidsinitiatieven. Bij projecten wordt in de business case aandacht besteed aan risicomanagement door middel van een risicoassessment en – indien noodzakelijk – scenarioanalyses. 

Het UMCG werkt voor alle risicogebieden toe naar een systematiek met drie zogenaamde verdedigingslinies. Het lijnmanagement is de eerste verdedigingslinie. De tweede verdedigingslinie is de risk- en compliancefunctie en de derde verdedigingslinie is de audit. Interne audits maken onderdeel uit van een breed pakket aan kwaliteitsinstrumenten in het UMCG. Daarnaast wordt het UMCG ook regelmatig extern geaudit. 
In 2017 zijn verdere stappen gezet op meer samenhang tussen de verschillende risicodomeinen en sturingsinformatie over de geïdentificeerde risico’s in het UMCG. Het UMCG wil zo toegroeien naar integraal risicomanagement. Om dit mogelijk te maken is in 2017 een grote stap voorwaarts gezet in het integreren van de diverse activiteiten op het gebied van risicomanagement binnen het UMCG. Voor het UMCG is een op COSO/ERM geënt raamwerk ontwikkeld. Vanaf 2018 wordt dit meer in de lijnorganisatie belegd en opgenomen in het rapportagesysteem en ook resulteren in een control verklaring per sector/afdeling per 2020. In 2018 wordt een risicomanager aangesteld die bovenstaande gaat uitwerken en uitdragen in en vanaf 2018.

Daarnaast worden jaarlijks op systematische wijze de strategische, externe en financiële risico’s van het UMCG in kaart gebracht. De uitkomsten van deze risicoanalyse is vanaf 2018 input voor de jaarplannen van de organisatie. Daarnaast wordt in 2018 de koppeling van doelstellingen en risico’s verbeterd.

Twee voorbeelden van risicogebieden zijn de bereikbaarheid en personeelstekorten. 

Bereikbaarheid UMCG
De komende jaren wordt in en rond de stad Groningen fors geïnvesteerd in de infrastructuur. Zo gaat de komende jaren de zuidelijke ringweg op de schop, wordt het hoofdstation ingrijpend verbouwd en ondergaat de diepenring rond het stadscentrum groot onderhoud. Door deze grootschalige werkzaamheden staat de bereikbaarheid van het UMCG onder druk. Een goed bereikbaar UMCG is van belang voor (spoed)patiënten, maar ook voor bezoekers, leveranciers en niet te vergeten het personeel. 

Het UMCG is actief betrokken bij het project Groningen Bereikbaar. In Groningen Bereikbaar werken alle beheerders van wegen, bruggen en het spoor samen en is het UMCG nadrukkelijk aangesloten als grote werkgever in de regio. Tevens wordt hierbij aandacht besteed aan de bereikbaarheid voor hulpverleningsdiensten.

Personeelstekort
Het UMCG wordt geconfronteerd met een tekort aan gespecialiseerd personeel. Momenteel betreft dit Intensive Care personeel, (gespecialiseerde) verpleegkundigen, operatieassistenten en anesthesiemedewerkers en ook ICT-personeel. Vanaf medio 2017 bleken relevante vacatures steeds moeilijk op te vullen. Op de ICV (Intensive Care Volwassenen) heeft dit zelfs geleid tot het (tijdelijk) sluiten van IC-bedden. 

De verwachting is dat dit ook voor de nabije toekomst een belangrijk risico blijft voor het UMCG. Een structureel tekort heeft gevolgen voor de continuïteit van zorg en voor patiënten in de vorm van langere wachttijden, voor medewerkers door een hogere werkdruk maar ook voor het UMCG als geheel in het realiseren van de doelen. In Hoofdstuk 5.1. wordt beschreven welke maatregelen worden getroffen in verband met krapte op de arbeidsmarkt.