Onderwijs en opleidingen

Inleiding

Het UMCG is namens de RUG verantwoordelijk voor de uitvoering van de initiële academische programma’s in de medische wetenschappen en op dat gebied één van de grootste aanbieders in Nederland. Er zijn ruim 3800 ingeschreven studenten Geneeskunde, Tandheelkunde en Bewegingswetenschappen. Daarnaast is het UMCG penvoerder van een tweetal (research)masteropleidingen op het gebied van respectievelijk Life en Health Science, en participeert in belangrijke mate in Bachelor- en Masterprogramma’s in het domein van Biomedische Wetenschappen, Life Science & Technology aangeboden door de Faculty of Science & Engineering. De opleiding Geneeskunde is met een jaarlijkse instroom van ruim 410 eerstejaars studenten en 45 zij-instromers de grootste medische opleiding van Nederland. Bijzonder om te noemen is dat de dagen voor de decentrale selectie van Geneeskunde en Tandheelkunde in 2017 250 meer belangstellenden trokken dan in 2016 (totaal 963 kandidaten).

Bij de visitatie van Geneeskunde in maart 2017 is de visitatiecommissie in haar rapport zeer lovend over het onderwijsconcept van de Groningse bachelor- en de masteropleidingen en geeft daarvoor het hoogst haalbare oordeel, namelijk ‘excellent’. De andere beoordeelde onderwerpen (onderwijsleeromgeving, toetsing en gerealiseerde eindkwalificaties) krijgen het oordeel ‘goed’ of ‘voldoende’. Het eindoordeel van de commissie over de opleidingen is ‘goed’. Het visitatierapport wordt door het College van Bestuur van de RUG gebruikt om accreditatie van de opleidingen voor een nieuwe periode van zes jaar (2019-2025) bij de NVAO (Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie) aan te vragen.

4.1 Kwaliteit

4.1.1 ISO-certificering

Voor het realiseren van goed academisch onderwijs dient zowel de inhoud van het onderwijs als de organisatie ervan van hoge kwaliteit te zijn. De Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) toetst iedere zes jaar de inhoud van de opleidingen van de RUG en de aanwezigheid van een functionerend kwaliteitszorgsysteem. De opleidingen verzorgd door het UMCG zijn NVAO-geaccrediteerd. De accreditatie is vooral gericht op het borgen van de inhoud van het onderwijs. De organisatorische aspecten van het onderwijsproces bleken in 2015 minder stevig geborgd. De aansluiting bij de ISO-certificering (ISO 9001:2008) van het UMCG op de kerntaken zorg, onderwijs & opleidingen en onderzoek is daarom een zeer goede aanvulling. Nadat al eerder ISO-audits in het Onderwijsinstituut en bij de Bewegingswetenschappen hadden plaatsgevonden door de certificerende instantie DNV-GL, is in 2017 het Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde geaudit door DNV. Opnieuw was het resultaat positief. Hiermee is het domein academisch onderwijs van het UMCG volledig gecertificeerd volgens de ISO 9001-norm. Bij de vervolgopleidingen is ruim twee derde beoordeeld en is geen enkele categorie 2 bevinding vastgesteld. Een categorie 2 bevinding is het ontbreken van opvolging of beheersing van implementatie van het management systeem of andere eisen, waar dit geen invloed heeft op het functioneren van het systeem of op het voldoen aan de eisen van het product of dienstverlening. De aandacht voor kwaliteit in het denken en doen van medewerkers boekt resultaat; men is zichtbaar gericht op continu verbeteren van de organisatie. 

Het afgelopen jaar zijn de voorbereidingen getroffen voor de visitatie van de Research Master Clinical and Psychosocial Epidemiology (CPE) door de NVAO. Er is een zelfstudie geschreven, deze is goedgekeurd door de UCO (Universitaire Commissie voor het Onderwijs) en in maart 2018 vindt de visitatie plaats.
De voorbereidingen voor de laatste ‘gestuurde steekproef’ van de ISO 9001 onderzoeksaudit van O&O zijn getroffen. Hiermee is de ISO-certificering van onderzoek en onderwijs in het UMCG afgerond. Tevens zijn voorbereidingen getroffen voor de testaudit voor ISO 27.001 (informatiebeveiliging).

4.1.2 Prestatieafspraken met RUG/OCW

Bij de onderwijs prestatieafspraken tussen de RUG en het UMCG voldoet het UMCG ruimschoots aan alle parameters. Het gemiddelde bachelorrendement van de opleidingen Bewegingswetenschappen, Tandheelkunde en Geneeskunde ligt na vier jaar op 85,6% (Geneeskunde 93%, Tandheelkunde 79% en Bewegingswetenschappen 84%) en daarmee ruim boven de norm van 76,5%. De belangstelling onder studenten voor het volgen van een excellentietraject zoals het RUG Honours College, de Junior Scientific Masterclass (JSM), en het voortzetten hiervan in een MD/PhD traject, is groot. Het Junior Scientific Masterclass en het Honours-programma zijn gericht op bachelorstudenten Geneeskunde en Tandheelkunde die naast hun reguliere studie wetenschappelijk onderzoek willen doen. Ook organiseert de JSM het MD/PhD programma. Bij de start van het collegejaar 2016/2017 zijn 40 van de 71 aanvragen voor het MD/PhD traject gehonoreerd. Daarnaast zijn in 2017 10 JSM bachelor honours getuigschriften en 13 honours college getuigschriften uitgereikt. 

4.1.3 Subsidies en prijzen

Het UMCG kreeg € 450.000,- subsidie van het subsidieprogramma Erasmus+ van de Europese Unie om een onderwijsprogramma (IMPACT genaamd) te ontwikkelen waarmee artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners beter leren communiceren met oudere patiënten met ‘lage gezondheidsvaardigheden’. Het programma wordt uitgevoerd door de afdeling Gezondheidswetenschappen samen met de faculteit der Letteren en het Centrum voor Informatietechnologie van de RUG. Ook partners uit Ierland, België, Italië, Slowakije en Duitsland zijn betrokken.

De UMCG Onderwijs- en Opleidingsprijs ging dit jaar naar Intensivist/cardioloog Iwan van der Horst en hoofdverpleegkundige ICV (Intensive Care Volwassenen) Dinald Maatman. Zij ontvingen de prijs voor het veranderen van de opleiding tot Intensive Care verpleegkundige, de doorontwikkeling van bij- en nascholing, en de wijze waarop zij gezamenlijk onderwijs en onderzoek uitdragen. Docent anatomie Janniko Georgiadis werd Docent van het Jaar 2017 in het UMCG. 

4.1.4 Rankings

RUG in top-100 belangrijkste rankings 
De RUG behoort tot de mondiale top met een top 100-klassering in onder andere de ‘Shanghai’ ARWU ranking en de THE (Times Higher Education) World University Rankings. De RUG is in de ARWU 2017 gestegen van de 72e naar de 59e positie. Dit is het vierde achtereenvolgende jaar waarin de RUG een sprong maakt in de ARWU, die wordt beschouwd als de meest betrouwbare kwaliteitsmeter van universiteiten wereldwijd. Naast de bijdrage van Ben Feringa als Nobelprijswinnaar hebben de onderwijs- en onderzoekinspanningen van het UMCG hier substantieel aan bijgedragen. De scores geven een goede impuls aan de gezamenlijke ambitie van de RUG en het UMCG om het internationale karakter van de academische gemeenschap in Groningen te versterken. Het is een stimulans voor aspirantstudenten en stafleden om naar Groningen te komen en draagt bij aan het versterken van de eigen positie in het internationale veld en om sneller, meer en intensievere samenwerkingsverbanden aan te gaan met diverse instanties in Europa op het gebied van onderzoek, onderwijs en kennisvalorisatie. 

Jaarlijkse scores Elsevier en Keuzegids hoger onderwijs 
In de recente Elsevier en in de Keuzegids Hoger Onderwijs, allebei gebaseerd op de NSE (Nationale Studenten Enquête) 2017, staan de bachelor- en masteropleidingen van Bewegingswetenschappen en de masteropleidingen van Tandheelkunde op de eerste plaats. De bachelor van Tandheelkunde en de master van Geneeskunde staan op nummer 2. Alhoewel de NSE-gegevens laten zien dat de Groningse studenten in algemene zin gemiddeld ook tevreden zijn over de bachelor Geneeskunde, met name over de kleinschaligheid en de studiefaciliteiten, geeft de analyse van de NSE-gegevens aanknopingspunten voor verbetering.

In de nieuwe editie van de Keuzegids Masters zijn twee UMCG-masteropleidingen als Topopleiding beoordeeld. Het zijn de research master Behavioral and Cognitive Neurosciences en de master Human Movement Sciences. De master Tandheelkunde en de researchmaster Clinical and Psychological Epidemiology scoorden het beste in hun categorie. In de Keuzegids Masters 2017 worden 1200 opleidingen in Nederland per vakgebied beoordeeld. Het kwaliteitsoordeel is gebaseerd op studentenoordelen en het oordeel van keurmerkinstantie NVAO.

4.2 Ontwikkelingen

4.2.1 Strategische onderwijsagenda

Het College van Bestuur van de RUG heeft de onderwijs innovatiegelden, die in 2012 gekoppeld aan de prestatieafspraken voor een periode van 3 jaar beschikbaar waren gesteld, ook in 2017 en volgende jaren toegekend aan de faculteiten. De kernpunten van de onderwijsagenda zijn academische en motiverende leeromgeving (learning communities), internationalisering (Engelstalig onderwijs, instroom buitenlandse studenten), e-learning, Nederlandse taalvaardigheid voor buitenlandse geneeskunde studenten ten behoeve van de master, docentprofessionalisering, talentontwikkeling (Junior Scientific Masterclass, MD/PhD, Principal Educators), research driven onderwijs (sterke focus op wetenschappelijke vorming) en adequate voorbereiding op de arbeidsmarkt. Voor het collegejaar 2017/18 zijn hiervoor concrete projecten geformuleerd. 

4.2.2 Internationalisering

Het UMCG heeft een sterke ambitie met betrekking tot de internationalisering in het onderwijs. Enerzijds door het aanbieden van een Engelstalige bacheloropleiding Geneeskunde waarin ieder jaar ruim 50 studenten met een niet-Nederlandse achtergrond actief zijn, anderzijds door de ervaringen op het gebied van curriculumontwikkeling te delen met partners in andere steden, onder andere Oldenburg. Language & Culture Policy, een project van de RUG, wordt sinds 2016 structureel in het UMCG geïmplementeerd. Het doel van dit project is inclusie in het onderwijs stimuleren; internationalisering betekent niet alleen dat docenten het Engels zeer goed beheersen, maar ook dat er aandacht moet zijn voor culturele diversiteit. Er wordt gestreefd naar gelijke condities voor Nederlandse en internationale studenten. 

4.2.3 Geneeskunde

G2020 
In 2017 heeft het eerste G2020 cohort de bachelorbul gekregen. Een belangrijk kenmerk van dit nieuwe curriculum is onderwijs in vier learning communities: Duurzame zorg, Global Health, Intramurale zorg en Molecular Medicine en de focus op de ontwikkeling van leiderschapskwaliteiten. Met name in de Masterfase wordt zeer nauw samengewerkt met de geaffilieerde ziekenhuizen in de regio. Voor het concept van G2020 is zowel nationaal als internationaal veel belangstelling. Het UMCG en de RUG bewijzen met deze curriculumvernieuwing hun vooraanstaande positie in het geneeskundeonderwijs. De blauwdruk voor aanpassingen van de masteropleiding is eind 2017 vastgesteld en wordt gefaseerd vanaf 2018 ingevoerd. Een van de aanpassingen is de uitbreiding van de capaciteit in de coschappen ter voorkoming van oplopende wachttijd tussen bachelor en master, en de invoering van een blok Ouderengeneeskunde.

Healthy Ageing 
In elk semester van G2020 wordt tijdens de ‘Medicine in Context’-weken stilgestaan bij maatschappelijke thema’s. In het kader van Healthy Ageing is lifestyle één van de thema’s. 

ISCOMS 
Ruim 700 biomedische studenten uit meer dan 60 verschillende landen kwamen in juni naar Groningen voor het 24e International Student Congress of (bio)Medical Sciences (ISCOMS). Dit jaar waren onder andere Nobelprijswinnaars Ben Feringa en Tim Hunt aanwezig. ISCOMS is een van de meest vooraanstaande biomedische studentencongressen waar studenten uit de hele wereld hun onderzoek presenteren.

4.2.5 Bewegingswetenschappen

Het project Academic Workplace biedt een gezamenlijke leeromgeving in het Skills Lab van Bewegingswetenschappen voor enerzijds docenten (onderzoekers), promovendi en studenten en anderzijds professionals uit de werkvelden van Bewegingswetenschappen. De instellingen en bedrijven die op dit moment al meedoen, geven aan behoefte te hebben aan het op structurele basis betrekken van studenten bij het meten en evalueren van bewegingsinterventies (behandeling, training), bij productontwikkeling van meetapparatuur en trainings- en revalidatietechnologie, en bij disseminatie/instructie van gebruikers van deze technologie. Een belangrijk neveneffect is dat dit studenten goede mogelijkheden biedt om meer inzicht te krijgen in het werkveld en de rollen die bewegingswetenschappers daarin kunnen spelen. 

4.2.5 Research- en Topmasters

De International Master in Innovative Medicine (IMIM), een samenwerking met de universiteiten van Heidelberg en Uppsala verloopt voorspoedig. Om de voortgang van deze mastertrack te waarborgen wordt een aanvraag bij EIT (European Institute of Innovation and Technology) voor verlenging van de master ingediend. De zes tracks van de research master MPDI (Medical and Pharmaceutical Drug Innovation) bevatten momenteel 22 studenten. Het is de wens van het UMCG en de RUG om dit aantal te laten stijgen. Hiertoe is afgelopen jaar een nieuw systeem voor werving en recrutering van studenten opgezet.

4.2.6 Medisch specialistische vervolgopleidingen

De vervolgopleidingen (medisch en tandheelkundige specialistenopleidingen, opleiding tot huisarts, ziekenhuisarts en een drietal klinischtechnische vervolgopleidingen) worden verzorgd door opleiders in het UMCG, al dan niet in samenwerking met opleiders in de regio. Zij doen dit binnen het samenwerkingsverband van de onderwijs- en opleidingsregio Noord- en Oost-Nederland (OOR NO). Ook in 2017 is de door het ministerie van VWS toegewezen instroom van AIOS in de medische of tandheelkundige vervolgopleiding in de OOR NO gerealiseerd (totaal 160 instroomplaatsen, exclusief GGZ-instellingen). Op advies van het Capaciteitsorgaan heeft het ministerie van VWS in 2016 besloten de instroom van AIOS te verminderen. In totaal betreft het een vermindering van landelijk circa 200 instroomplaatsen voor 2017 en 2018. Het totaal aantal AIOS dat in 2017 hun opleiding in het UMCG volgde bedroeg 660 personen (434 fte). 

Mandema-stipendia 
Niels Van der Geest (Interne Geneeskunde – Reumatologie), Charlotte Keyser (Interne Geneeskunde – Nefrologie) en Caroline Woolthuis (Interne Geneeskunde – Hematologie) ontvingen een Mandema-Stipendium. Dit is een persoonsgebonden subsidie waarmee jonge, gepromoveerde arts-onderzoekers tijdens hun opleiding een eigen onderzoekslijn kunnen opbouwen. Van der Geest gaat onderzoek doen naar therapeutische targets bij polymyalgia rheumatica. Keyser gaat onderzoek doen naar een behandelstrategie om vasculaire calcificatie na een niertransplantatie te stoppen. Woolthuis gaat translationeel onderzoek doen naar betere behandelingen van acute myeloide leukemie.

4.2.7 Promotie-experiment

Het promotie-experiment is gestart in 2016 en is gericht op het aantrekken van extra promovendi naast de bestaande groep werknemer-promovendi. Het gaat om een nieuwe categorie, waarin de promovendus zijn eigen voorstel schrijft, een gerichte opleiding krijgt en zijn eigen promotor zoekt. Deze groep promotiestudenten krijgt in het experiment een aantrekkelijke beurs. Bij de start was ruimte voor in totaal 2000 promotiestudenten. De RUG kreeg toestemming om 850 plaatsen te vullen binnen een periode van 5 jaar. Het UMCG verwacht hiervan zo’n 420 plaatsen te gaan vervullen, waarvan er tot nog toe in totaal reeds 175 promotiestudenten zijn gestart (2016: 58, 2017:105, 2018:12). Gedurende het promotie-experiment kunnen naar verwachting+/- 125 posities per jaar ingevuld gaan worden met 1e geldstroom middelen.